Patlama tehlikeli bölgelerde sadece ATEX ya da IECEx sertifikalı ekipman kullanılmalıdır. Yanlış sertifikasyon sistemi seçimi proje gecikmesine, gümrük problemlerine ve ürünlerin sahada kullanılamamasına yol açabilir. Bu rehber genel bilgi amaçlıdır; nihai karar mutlaka yetkili elektrik mühendisi ve uygunluk uzmanı denetiminde verilmelidir.
Patlama tehlikeli ortamlarda kullanılacak elektrik ekipmanları için iki büyük uluslararası sertifikasyon sistemi vardır: ATEX (Avrupa Birliği direktifi) ve IECEx (uluslararası IEC sistemi). Üreticiler, mühendislik firmaları ve son kullanıcılar sıklıkla "Hangisini almalıyım?" sorusuyla karşılaşır. Bu kapsamlı rehberde atex ve iecex karşılaştırmasını 12 farklı kriter üzerinden inceliyor, gerçek proje senaryoları ile karar vermenizi kolaylaştıracak bir matris sunuyoruz.
Tip: Avrupa Birliği direktifi — hukuki zorunluluk
Coğrafya: AB üyesi 27 ülke + EEA
İşaret: CE + Ex işareti
Belge: EU-Type Examination Certificate
Tip: Uluslararası gönüllü sistem
Coğrafya: 60+ ülkede karşılıklı tanınırlık
İşaret: Ex işareti (CE değil)
Belge: IECEx CoC (Certificate of Conformity)
ATEX (ATmosphères EXplosibles), Avrupa Birliği'nin patlayıcı ortamlardaki ekipmanlar için yayımladığı 2014/34/EU sayılı direktifin kısa adıdır. Bu direktif, AB içinde patlama tehlikeli bölgelerde kullanılacak tüm elektrik ve mekanik ekipmanların pazara arz edilmeden önce CE işareti taşımasını ve ATEX uygunluk değerlendirmesinden geçmesini zorunlu kılar.
ATEX kapsamında ekipman, üç ana kategoriye ayrılır: Category 1G/1D (Zone 0/20 için en yüksek koruma), Category 2G/2D (Zone 1/21 için), Category 3G/3D (Zone 2/22 için). Category 1 ve 2 ekipman, bağımsız bir Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) tarafından AB-Tip İncelemesinden geçmek zorundadır; Category 3 için üretici öz beyanı yeterlidir.
ATEX sınıflandırmasına uygun ürün arıyorsanız Zone 1 ATEX/IECEx armatür koleksiyonumuzu inceleyebilirsiniz; ürünlerin tamamı II 2G Ex d e IIB T4 Gb işaretlemeli olup CE + ATEX belgelidir.
IECEx (IEC System for Certification to Standards Relating to Equipment for Use in Explosive Atmospheres), Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından 1999 yılında kurulan ve patlayıcı ortam ekipmanları için uluslararası bir uygunluk değerlendirme sistemidir. Yapısı itibarıyla gönüllü bir sistemdir; ancak 60'ı aşkın ülkenin ulusal mevzuatı tarafından kabul gören tek küresel referans çerçeveyi sağlar.
IECEx üç temel bileşen üzerinde işler: ExCB (belgelendirme kuruluşları), ExTL (test laboratuvarları) ve ExPC (personel yetkinlik sistemi). Bir üreticinin IECEx CoC alabilmesi için ExTL'den test raporu (ExTR), ExCB'den uygunluk belgesi ve ardından üretim tesisinin yıllık denetimleri (QAR – Quality Assessment Report) gerekir.
IECEx CoC sertifikalı ürün ihtiyacınız varsa Pelsan'ın IECEx onaylı ürün ailelerinden olan Zone 1 LED etanj armatür kategorimizi inceleyebilir, sertifika scope'larını talep edebilirsiniz.
Aşağıdaki tablo, ATEX ve IECEx sistemlerinin temel farklarını proje yöneticileri ve satın alma birimlerinin doğrudan kullanabileceği bir formatta özetlemektedir:
| Kriter | ATEX (2014/34/EU) | IECEx |
|---|---|---|
| Yönetici kuruluş | Avrupa Komisyonu | IEC (Uluslararası Elektroteknik Komisyonu) |
| Hukuki nitelik | Zorunlu direktif — AB pazarı için CE işareti şart | Gönüllü sistem — 60+ ülkede karşılıklı tanınma |
| Geçerlilik alanı | AB 27 üye devleti + EEA (İzlanda, Norveç, Lihtenştayn) | Avustralya, Çin, Japonya, Körfez, Brezilya, Hindistan, Güney Afrika dahil 60+ ülke |
| Temel standartlar | EN 60079 serisi (IEC ile aynı içerik) | IEC 60079 serisi (orijinal) |
| Belge adı | EU-Type Examination Certificate + DoC | IECEx CoC (Certificate of Conformity) |
| Ürün üzerindeki işaret | CE + ⟨Ex⟩ + Notified Body numarası | ⟨Ex⟩ + IECEx CoC numarası (CE yok) |
| Notified Body / ExCB zorunluluğu | Cat. 1 ve 2 için zorunlu | Tüm seviyelerde ExCB zorunlu |
| Üretim denetimi (QAR) | Yıllık Notified Body denetimi (Cat 1-2) | Yıllık ExCB denetimi (zorunlu) |
| Sertifika veri tabanı | Notified Body'lerin kendi kayıtları | Kamuya açık IECEx CoC veri tabanı (iecex.com) |
| Süreç süresi (ortalama) | 4–8 ay | 5–9 ay |
| Türkiye'deki kabul | 2016/8 sayılı Tebliğ ile zorunlu | İhracat referansı; tek başına yeterli değil |
| İdeal kullanım | AB pazarı, Türkiye iç pazar | İhracat odaklı, çok pazarlı portföy |
İki sistem arasındaki en belirgin fark coğrafi kapsamdır. ATEX direktifi, yalnızca Avrupa Ekonomik Alanı (AB 27 ülkesi + EEA) içinde hukuki zorunluluk taşır. Birleşik Krallık, Brexit sonrasında kendi UKEX sistemini geliştirmiş olsa da teknik olarak ATEX ile uyumlu kalmaya devam etmektedir.
Buna karşılık IECEx, bir direktif değil, uluslararası bir sertifikasyon sistemidir. IECEx Karşılıklı Tanıma Düzenlemesi (MRA) çerçevesinde 60'tan fazla ülke, IECEx CoC'yi ulusal sistemlerine eşdeğer kabul eder. Bu sayede tek bir IECEx belgesi ile şu pazarlara erişim mümkün olur:
Önemli istisna: ABD kendi NEC/UL sistemini kullanır; ne ATEX ne de IECEx tek başına geçerlidir. ABD pazarı için ek olarak FM Approval veya UL listing gereklidir.
ATEX'in temel niteliği hukuki zorunluluk olmasıdır. AB içinde patlama tehlikeli bölgelerde kullanılacak ekipmanın pazara arzı için ATEX uygunluk değerlendirmesinden geçmek ve CE işaretini taşımak şarttır. ATEX kapsamında olmayan ekipmanın AB'de satışı yasaktır; gümrük geçişi engellenir, satış sonrası sorumluluk üreticide kalır.
IECEx ise farklı bir mantıkla işler: gönüllü uluslararası karşılıklı tanıma sistemidir. IEC, üye ülkelere "şu standartları kabul edin" diye dayatamaz; ancak IECEx üyesi ülkeler kendi mevzuatlarında IECEx CoC'yi kabul edeceklerini beyan ederler. Türkiye, IECEx üyesi olmasına rağmen MRA'ya henüz katılmamıştır; bu nedenle Türkiye'de IECEx CoC tek başına yasal kabul görmez.
İki sistem arasındaki süreç, test ve denetim açısından oldukça benzerdir. Aşağıdaki tablo bir Pelsan Atarex Zone1 LED projektörün her iki sertifikayı da almasının gerçekçi maliyet aralıklarını göstermektedir:
| Aşama | ATEX | IECEx | Çift Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| Teknik dosya hazırlığı | 1–2 ay (üretici) | 1–2 ay (üretici) | Aynı dosya kullanılır |
| Tip testi (ExTR / EU-Type) | 2–3 ay | 2–3 ay | 2–3 ay (paralel) |
| Sertifika düzenleme | 1 ay | 1 ay | 1 ay |
| Üretim denetimi (QAR) | Yıllık (zorunlu) | Yıllık (zorunlu) | Tek denetim her ikisini kapsar |
| Toplam süre | 4–8 ay | 5–9 ay | 5–9 ay |
| Tahmini maliyet | Baz | ~Baz | ~%30–40 tasarruf |
Kritik nokta: ürün tasarımı her iki standardın da gereksinimlerini karşılıyorsa (ki IEC 60079 = EN 60079 olduğundan teknik anlamda farklı tasarım gerekmez), aynı laboratuvar ve aynı belgelendirme kuruluşundan tek seferde her iki sertifika birden alınabilir. Bu, ihracat odaklı üreticiler için en verimli stratejidir.
Aşağıdaki matris, en yaygın 8 proje senaryosunda hangi sertifikanın uygun olduğunu hızlı bir şekilde belirlemenizi sağlar:
| Senaryo | ATEX | IECEx | Önerilen Strateji |
|---|---|---|---|
| Türkiye iç pazarı (rafineri, petrokimya) | ZORUNLU | Opsiyonel | ATEX yeterli |
| AB üye ülkesine ihracat | ZORUNLU | Opsiyonel | ATEX yeterli |
| Körfez ülkelerine (BAE, S. Arabistan) ihracat | Yeterli değil | ÖNERİLİR | IECEx yeterli |
| Avustralya/Yeni Zelanda projesi | Yeterli değil | ZORUNLU | IECEx tek başına |
| Çok pazarlı küresel üretici (10+ ülke) | Yetersiz | Yetersiz | HER İKİSİ — çift sertifikasyon |
| EPC kontratı (uluslararası mühendislik) | Yetersiz | Yetersiz | HER İKİSİ talep edilir |
| ABD/Kanada projesi | Yeterli değil | Yeterli değil | UL/FM Approval (ek) |
| Yedek parça ithalatı (mevcut tesise) | Yeterli | Yeterli | Mevcut sistemle aynı tutmak |
Hem AB hem küresel pazara satış yapan üreticiler için en akılcı yol çift sertifikasyondur. Aynı ürün, aynı test laboratuvarı tarafından bir kerede her iki standarda göre değerlendirilebilir. Bu strateji şu avantajları sağlar:
Pelsan, Schneider, Eaton, ABB gibi üreticilerin Zone 1 ürün portföylerinin büyük bölümü bu stratejiyle hem ATEX hem IECEx CoC sertifikalıdır. Mutel olarak müşterilerimize sunduğumuz Pelsan Atarex Zone1 ve Exta Zone1 serisi armatürler her iki belgeye de sahiptir.
Türkiye'de patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanlar 2016/8 sayılı Tebliğ (Muhtemel Patlayıcı Ortamlarda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemlerle İlgili Yönetmelik) kapsamındadır. Bu tebliğ, 2014/34/EU ATEX direktifinin Türk hukukuna birebir aktarımıdır. Buna göre:
İhracat yapan Türk üreticiler için pratik tavsiye: yerli pazar için CE/ATEX zaten zorunludur; küresel pazara erişim hedefleniyorsa çift sertifikasyon yoluyla IECEx CoC de aynı süreçte alınmalıdır. Bu yaklaşım, ileride ayrı bir sertifikasyon süreci başlatma maliyetini ortadan kaldırır.
İstanbul Tuzla'da kurulan bir akaryakıt depolama tesisinin Zone 1 alanlarında kullanılacak yüksek tavan armatür ve etanj armatürler için satın alma süreci başlatılıyor.
→ ATEX/CE yeterli (Türkiye iç pazarı)Türk üretici, Suudi Aramco'nun bir projesi için Zone 1 sertifikalı ex-proof projektör tedarik edecek. Sözleşme şartnamesinde "IECEx CoC" özellikle istenmiş.
→ IECEx zorunlu (Türk üretici çift sertifikasyon almalı)Bir otomotiv yan sanayi tesisi, Münih'teki boya kabini için Zone 1 LED etanj armatür ithal edecek.
→ ATEX/CE yeterli (AB içi)İtalyan EPC firması Dubai'deki bir tesise yüksek tavan armatür tedarik ediyor. Hem AB üreticisinden alıp hem yerel onaylar gerekecek.
→ Hem ATEX hem IECEx önerilirPelsan, Atarex Zone1 yüksek tavan armatür serisini 30+ ülkede satmak istiyor. Tek bir ürün ailesiyle maksimum pazar erişimi hedefleniyor.
→ Çift sertifikasyon stratejisi (ATEX + IECEx)10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik, ATEX/IECEx çift sertifikalı ex-proof aydınlatma armatürlerinin Türkiye'deki yetkili tedarikçisidir. Tüm portföyümüzdeki Zone 1 ürünler II 2G Ex d e IIB T4 Gb / IP66 işaretlemeli olup CE + ATEX belgelidir; ihracat projeleri için ek olarak IECEx CoC temin edilebilmektedir:
Tüm Zone 1 kategorilerinin özeti
Pelsan Atarex Zone1 — 50W–240W
Pelsan Exta Zone1 — 8W–150W
Pelsan Atarex — alan aydınlatma
Pelsan Exproof acil çıkış armatürleri
Akaryakıt istasyonu tavan armatürleri
Zone 2 ve daha düşük risk seviyeli alanlar için exproof etanj armatür, exproof LED projektör, exproof yüksek tavan armatür ve exproof acil aydınlatma kategorilerimizden ürün seçebilirsiniz. Hangi sertifikasyon kombinasyonuna ihtiyacınız olduğu konusunda kararsızsanız teknik ekibimize 0212 254 44 46 numaralı hattan ya da eticaret@mutel.com.tr adresinden ulaşabilir, projenize özel sertifika tablosu talep edebilirsiniz.
Bayi Girişi
