Ex-Proof Zone 1 Armatürler: ATEX Seçim ve Sertifika Rehberi

Petrokimya tesisleri, akaryakıt dolum istasyonları, kimya fabrikaları ve LPG depolama alanları gibi sahalarda, normal işletim sırasında patlayıcı gaz karışımının ara sıra ortaya çıkması beklenir. Bu sahalar Zone 1 olarak sınıflandırılır ve buralarda kullanılan her armatür, hem Avrupa Birliği'nin ATEX 2014/34/AB direktifi hem de Türkiye'de Resmi Gazete'de yayımlanan ulusal yönetmelik kapsamında belirli bir koruma seviyesini sağlamak zorundadır. 10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik, Pelsan başta olmak üzere 20'den fazla markanın ex-proof aydınlatma serisini Türkiye sahasına sunmakta; bu rehberde Zone 1 armatür seçiminde bilinmesi gereken çekirdek kriterleri özetliyoruz.

Zone 1 Nedir? Patlayıcı Ortam Sınıflandırması

Patlayıcı ortam sınıflandırması, IEC 60079-10-1 standardı ve 2014/34/AB direktifi çerçevesinde, tehlikeli atmosferin ne sıklıkla ve ne kadar süreyle ortaya çıktığına göre yapılır. Gaz ve buhar ortamları için üç kademe (Zone 0, 1, 2), toz ortamları için ayrıca üç kademe (Zone 20, 21, 22) tanımlıdır. Aşağıdaki tablo, Zone 1'in komşu kademelere göre konumunu gösterir.

Zone 1 için minimum gereksinim EPL Gb seviyesinde, ATEX Kategori 2G sınıfı bir cihazdır. Daha yüksek seviyeli (Ga / Kategori 1G) bir armatür de Zone 1'de kullanılabilir; ancak düşük seviyeli (Gc / Kategori 3G) cihaz Zone 1'de kullanılamaz. Saha sınıflandırmasının kendisi, tesis sahibi tarafından hazırlanan Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) ile belirlenir. Direktifin tam kapsamı ve Türkiye'deki yasal yükümlülükler için ATEX direktifi teknik rehberimizi inceleyebilirsiniz.

ATEX İşaretini Okumak: Etiket Çözümleme

Bir Zone 1 armatürünün gövdesinde yer alan ATEX işareti, ürünün tüm kullanım sınırlarını tek satırda özetler. Etiketteki kodu okuyamayan kullanıcı, ne kadar premium model alırsa alsın yanlış armatürü sahaya götürme riskiyle karşı karşıyadır.

Tipik bir Zone 1 LED armatür etiketi şöyle görünür:

Saha mühendisleri etiketi okurken üç kontrolü mutlaka yapmalıdır: (1) Kategori veya EPL ifadesi sahanın bölge sınıfına uygun mu, (2) Gas group sahada bulunabilecek en kritik gazı kapsıyor mu, (3) T-sınıfı, gazın tutuşma sıcaklığının altında mı. Bu üç kontrol, satın alma kararı öncesi etiketin fotoğrafı ile teknik şartnameye karşı eşleştirilmelidir.

Zone 1 Armatür Seçerken 5 Kriter

1. Bölge ve EPL uyumu — Sahanın PKD'sinde Zone 1 yazıyorsa, etiketteki EPL en az Gb olmalı. Toz da bulunuyorsa (örn. silo civarı) Db ifadesi de aranır.
2. Gas group seçimi — Akaryakıt sahalarında çoğunlukla IIA/IIB yeterliyken; hidrojen, asetilen veya CS₂ bulunan ortamlarda IIC şart. Belirsiz tesislerde IIC seçimi güvenli taraf bırakır. IIC gerektiren sahalar için Pelsan Exta Zone 1 etanj modelleri uygundur.
3. T-sınıfı (sıcaklık) — Sahadaki gazın tutuşma sıcaklığı T-sınıfının üst sınırından yüksek olmalı. Genel kural: T4 (135 °C) birçok hidrokarbon için uygundur; özel durumlarda T5 / T6 gerekebilir.
4. IP / IK koruma — Dış sahada en az IP66, mekanik darbe riskine karşı en az IK08 tavsiye edilir. Yıkama yapılan üretim alanlarında IP67 ve paslanmaz bağlantı elemanı tercih edilir.
5. Sertifika ve üretici izlenebilirliği — ATEX sertifikası bir onaylanmış kuruluş tarafından düzenlenmiş olmalı (sertifika numarası, kuruluş kodu ve tarih ile birlikte). IECEx şemasında ek olarak uluslararası kabul sağlanır. Sertifika okuma yöntemi için ATEX direktifi rehberindeki etiket çözümleme bölümüne bakılabilir.

Bu beş kriter, doğru ürün ailesine yönlendirme yapar; nihai model seçimi için lümen, optik açı, sürücü ömrü, kablo giriş tipi ve montaj aksesuarları da değerlendirilmelidir.

Mutel'de Zone 1 Armatür Aileleri

10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik, Zone 1 patlayıcı ortam sahaları için Pelsan Exta ve Pelsan Atarex serilerini stoktan temin eder. 23 model, 4 ürün grubu: saha geometrisine ve montaj yüksekliğine göre doğru aile aşağıda açıklanmıştır.

Pelsan Exta Serisi — Zone 1 LED Etanj Armatürler (8 model)

Lineer alüminyum gövde, IP66 ve II 2G Ex de IIB T4 Gb sertifikası ile koridorlar, boru adaları, enerji odaları ve kimyasal dolum hatları için tasarlanmıştır. 6500K soğuk beyaz ışık saha güvenliğinde uyarı renklerini net seçtirir; 26–230 V geniş gerilim aralığı sayesinde sahaya özel trafo gerektirmez. Tüm modeller doğrudan Zone 1 LED etanj armatür kategori sayfasında karşılaştırılabilir.

Pelsan Atarex Serisi — Zone 1 Yüksek Tavan Armatürleri (5 model)

Kapalı dolum tankı çevresi, hangar ve yüksek tavan alanlar (6–15 m montaj yüksekliği) için yuvarlak gövdeli Atarex modelleri. IP66 ve dar açılı optik ile lümen enerjisi tek noktada yoğunlaştırılır; IIC gas group ile hidrojen ve asetilen ortamları dahil her türlü endüstriyel sahada kullanılabilir.

Pelsan Atarex Serisi — Zone 1 Ex-Proof Projektörler (7 model)

Depolama tankı dış cephesi, açık saha ve gece operasyonu yapılan rafineri sahalarında Atarex projektörler tercih edilir. 50 W'tan 480 W'a kadar geniş güç aralığı küçük tesislerden büyük açık alanlara kadar tek marka çözüm sunar. Ex-proof gerektirmeyen bölümler için genel LED projektör modelleri ile birlikte bütüncül ışık planlaması yapılabilir.

Pelsan Exproof Serisi — Zone 1 Acil Aydınlatma Armatürleri (3 model)

Tahliye koridorları ve acil çıkış yönlendirme hatları için Zone 1 sertifikalı, 3 saatlik batarya kapasiteli modeller. EN 1838 tahliye aydınlatması ve çıkış işaretlemesi gereksinimleri için IP66 + Exproof sertifikası ile eksiksiz uyum sağlar.

Tesis envanterinin tamamı için ex-proof armatür ana kategorisi üzerinden Zone 2, Zone 21 ve Zone 22 modelleri de kıyaslanabilir. Teklif ve proje desteği için Mutel teknik ekibine iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sertifika ve Dokümantasyon Doğrulama

Sertifika satıştan önce mutlaka teyit edilmelidir. Mutel ekibinin sertifika doğrulamada izlediği akış üç adımdan oluşur:

1. AB Uygunluk Beyanı (DoC)

Üretici tarafından imzalı, ürün modelini ve uyulan direktif/yönetmelikleri (2014/34/AB, ilgili harmonize standartlar — IEC 60079-0, 60079-1 vb.) listeleyen belgedir. Beyan üzerinde onaylanmış kuruluş kodu (4 haneli, örn. 0344, 2460) ve sertifika numarası bulunur.

2. AB Tip İncelemesi Sertifikası

Onaylanmış kuruluşun (Notified Body) düzenlediği teknik sertifikadır. Sertifika numarası genellikle KEMA 18ATEX0123X gibi formattadır. Sondaki "X" işareti özel kullanım koşulu olduğunu gösterir; bu durumda kullanım kılavuzundaki kısıtların okunması zorunludur.

3. Test Raporları ve Etiket Eşleşmesi

Saha tesliminden sonra armatürün gövdesindeki ATEX işareti, sertifika ve DoC üzerindeki kategori, gas group, T-sınıfı ve EPL değerleriyle birebir eşleşmelidir. Eşleşmeyen tek karakter, tüm uygunluğu geçersiz kılar.

Sıkça Sorulan Sorular