Rafineri proses binaları, petrokimya depo yapıları ve LPG dolum istasyonlarının yüksek tavanlı alanlarında genel aydınlatma, yalnızca tavan yüksekliği ve lüks hesabıyla çözülmez. Zone 1 ex-proof yüksek tavan armatür seçimi; patlayıcı ortam güvenlik sertifikasyonu, doğru ışık dağılımı ve uzun vadeli bakım ekonomisi açısından birlikte değerlendirilmesi gereken teknik bir karardır. 10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik olarak, stokumuzdaki Pelsan Atarex Zone1 serisinin tam model gamını, watt-tavan yüksekliği eşleşme tablosunu ve ATEX sertifika okuma rehberini aşağıda aktarıyoruz.
"Yüksek tavan armatürü" (high bay luminaire); 6 metre ve üzeri tavan yüksekliğine sahip geniş endüstriyel yapılarda, ışık kaynağından zemine yeterli aydınlık düzeyi ulaştırmak üzere tasarlanmış, yoğunlaştırılmış ışık demetine sahip armatürlerdir. Zone 1 ex-proof armatür ailesindeki yüksek tavan modelleri, bu fiziksel yapıya ek olarak IEC 60079 standardı kapsamında ATEX/IECEx sertifikası taşır.
Uygulama alanı açısından tercih mantığı şöyledir: tavan yüksekliği 5 metrenin altındaki koridorlar, boru hattı geçişleri ve pompa istasyonları için Zone 1 LED etanj armatürler daha uygun form faktörü sunar. 6 metre ve üzeri kompresör odaları, proses binaları, reaktör sahaları ve geniş depo yapıları için ise yüksek tavan armatürü zorunlu hâle gelir. Bu yükseklikte etanj armatürün ışık çıkışı zemine ulaşana kadar büyük ölçüde dağılır ve yeterli lüks değeri sağlanamaz.
Mutel bünyesinde stok tutulan Pelsan Atarex Zone1 yüksek tavan serisi beş watt seçeneğiyle, 6 metreden 18 metreye kadar geniş bir tavan yüksekliği aralığını kapsar. Tüm modellerde ortak özellikler: 6500K gün ışığı renk sıcaklığı, IP66 koruma sınıfı, ATEX IIB T4 Gb sertifikasyonu ve yüksek tavan uygulamaları için optimize edilmiş simetrik ışık dağılım optiği.
| Model | Güç | Renk Sıcaklığı | IP | ATEX | Ürün Kodu |
|---|---|---|---|---|---|
| Pelsan Atarex Zone1 50W | 50W | 6500K | IP66 | IIB T4 Gb | 115866 |
| Pelsan Atarex Zone1 100W | 100W | 6500K | IP66 | IIB T4 Gb | 115867 |
| Pelsan Atarex Zone1 150W | 150W | 6500K | IP66 | IIB T4 Gb | 115868 |
| Pelsan Atarex Zone1 200W | 200W | 6500K | IP66 | IIB T4 Gb | 115869 |
| Pelsan Atarex Zone1 240W | 240W | 6500K | IP66 | IIB T4 Gb | 115870 |
Not: Sarı vurgulanan 150W model, petrokimya tesislerinde 8–12 m aralığındaki en yaygın tavan yüksekliği için en çok tercih edilen modeldir.
Yüksek tavan armatüründe watt seçiminin en kritik değişkeni tavan yüksekliğidir. Aynı lüks değerine ulaşmak için 12 m tavanda 6 m tavana kıyasla yaklaşık 4 kat daha fazla ışık çıkışı gerekmektedir (ters kare kanunu). Aşağıdaki tablo, Zone 1 armatür ailesi genelinde endüstriyel saha deneyimine dayalı başlangıç noktası olarak kullanılabilir.
| Tavan Yüksekliği | Önerilen Model | Tipik Uygulama | Montaj Aralığı (Grid) |
|---|---|---|---|
| 5 – 7 m | 50W | Küçük pompa odası, geçiş bölgesi | 4 × 4 m |
| 7 – 9 m | 100W | Kompresör odası, yardımcı tesis | 5 × 5 m |
| 9 – 12 m | 150W | Proses binası, reaktör sahası | 6 × 6 m |
| 12 – 15 m | 200W | Büyük ölçekli proses alanı, tank çatısı | 7 × 7 m |
| 15 m ve üzeri | 240W | Rafineri üretim binası, LPG depo yapısı | 8 × 8 m |
Önemli: Yukarıdaki tablo endüstri referansı niteliğindedir; EN 12464-1 (iş yeri aydınlatması) veya tesisin iç aydınlatma standardına göre gerçek lüks gereklilikleri farklılık gösterebilir. Kesin tasarım için DIALux / Relux hesaplama yazılımları ya da yetkili aydınlatma mühendisi desteği zorunludur.
Pelsan Atarex Zone1 serisi üzerinden ATEX işaretleme örneği:
| İşaret | Anlamı |
|---|---|
| II | Yüzey endüstrisi (madencilik dışı) |
| 2G | EPL Gb — Zone 1 gaz ortamına uygun koruma düzeyi |
| Ex d | Alev geçirmez koruma (IEC 60079-1) |
| Ex e | Artırılmış güvenlik koruma (IEC 60079-7) |
| IIB | Propan, etanol, etilen, H₂S dahil gaz grubu |
| T4 | Maksimum yüzey sıcaklığı 135°C |
| IP66 | Tam toz geçirmezlik + yüksek basınçlı su jeti |
Pelsan Atarex Zone1 serisi ATEX Grup IIB kapsamındadır. Propan, doğal gaz (metan), etanol ve hidrojen sülfür baskın olan ortamlar için IIB yeterlidir. Ancak asetilen veya hidrojen içeren ortamlar Grup IIC kapsamına girer ve IIB sertifikalı armatürlerle karşılanamaz. Ortam gaz grubu tespiti, yetkili iş güvenliği uzmanı tarafından hazırlanan alan sınıflandırma belgesi (zone classification drawing) aracılığıyla yapılmalıdır. Sertifika numarasını doğrulamak için IECEx Sertifikalı Teçhizat Veri Tabanı kullanılabilir.
Türkiye'deki pek çok Zone 1 tesisinde hâlâ 250W veya 400W metal halide yüksek tavan lambası çalışmaktadır. Bu lambaların büyük çoğunluğunun ATEX sertifikası ya çoktan sona ermiş ya da orijinalinde hiç alınmamıştır. Pelsan Atarex Zone1 LED serisiyle yapılan dönüşümün 5 yıllık toplam maliyet (TCO) karşılaştırması:
| Kalem | Metal Halide 400W | Atarex Zone1 150W LED |
|---|---|---|
| Güç tüketimi (yıllık, 6.000 saat) | 2.400 kWh | 900 kWh |
| Enerji tasarrufu (₺4/kWh) | — | ~₺6.000/yıl |
| Lamba ömrü | ~15.000 saat | 50.000+ saat |
| Lamba değişim maliyeti (5 yıl) | 2× değişim + exproof servis | 0 değişim |
| Isınma süresi (tam çıkış) | 3–5 dakika | Anlık |
| Yeniden tutuşma süresi (kesinti sonrası) | 5–15 dakika | Anlık |
Anlık ışık çıkışı ve kesinti sonrası gecikmesiz yeniden tutuşma, Zone 1 güvenliği açısından yalnızca enerji tasarrufunun ötesinde kritik bir avantajdır. Güç kesintisi + yeniden devreye alma sürecinde sahada karanlık kalan dakikalar, patlayıcı ortamda kabul edilemez bir risktir. ATEX kapsamlı rehber bilgisi için ATEX direktifi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Zone 1 yüksek tavan armatürlerinin montaj ve bakımı IEC 60079-14 (kurulum) ile IEC 60079-17 (muayene ve bakım) standartlarına tabidir. Yetkisiz müdahale hem güvenlik riskine hem de ATEX geçerliliğinin kaybına yol açar.
Zone 1 sahasına entegre acil aydınlatma ihtiyacı için Zone 1 ex-proof acil aydınlatma armatürleri ayrı bir kategori olarak değerlendirilmelidir. Yüksek tavan armatürü ile aynı saha içinde Zone 1 exproof projektörler de kullanılabilir; dış cephe, açık saha veya geniş açılı aydınlatma ihtiyaçlarında projektör tercih edilir.
Etanj (lineer) armatürler düşük tavanlı koridorlar ve boru hattı geçişlerinde (genellikle 5 m altı) kullanılır; ışık dağılımı geniş açılıdır. Yüksek tavan armatürleri ise 6 m ve üzeri tavan yüksekliğine sahip kompresör odaları, proses alanları ve depo yapılarında yoğunlaştırılmış ışık demetini yüksekten zemine iletmek için tasarlanmıştır. Her iki tip de Zone 1 için ATEX sertifikalı olmalıdır; form faktörü uygulama alanına göre seçilir.
Endüstriyel ve patlayıcı ortam uygulamalarında 6500K (gün ışığı) renk sıcaklığı, çalışan güvenliği açısından öncelikli tercih sebebidir. 6500K spektrumu renk farkındalığını artırır, boru renk kodlarını, uyarı işaretlerini ve döküntü izlerini daha net görünür kılar. Ayrıca yüksek renk dönüşüm endeksiyle birlikte 6500K, yorgunluğu azaltarak uzun vardiyalarda dikkat düzeyini destekler.
Evet. Montaj yalnızca yetkili exproof teknisyeni tarafından yapılabilir. Askı braketi ve kablo giriş rakoru da ATEX sertifikalı olmalıdır. Titreşimli ortamlarda titreşim söndürücü askı sistemi kullanılması gerekir. Kablo giriş delikleri kullanılmayanlar dahil ATEX onaylı tapalarla kapatılmalı; vida torku üretici kılavuzundaki değerlere göre tork anahtarıyla uygulanmalıdır.
Pelsan Atarex Zone1 240W model, 15–18 m aralığındaki yüksek tavanlı sanayi yapıları için tasarlanmıştır. Rafineriler, petrokimya proses binaları ve büyük ölçekli LPG depolama yapılarının yüksek tavanlı alanlarında tercih edilir. Kesin lüks hesabı için DIALux veya Relux yazılımı kullanılması ya da yetkili aydınlatma mühendisiyle proje bazlı değerlendirme yapılması önerilir.
Evet, ancak yalnızca aynı sertifika kapsamını karşılayan ATEX onaylı armatürle. Eski armatürün Zone 1 ATEX sertifikasının süresi dolmuş ya da orijinalinde hiç alınmamış olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Değişim sırasında mevcut kablo tesisatının exproof bütünlüğünün korunması, kablo giriş rakorlarının yeniden onaylanması ve yetkili teknisyen tarafından devreye alma prosedürünün uygulanması zorunludur.
Bayi Girişi