Zone 1 LED Etanj Armatür: ATEX Onaylı Exproof Aydınlatma

Son güncelleme: 3 Mayıs 2026  |  Güvenlik İçeriği

Akaryakıt dolum tesisleri, petrokimya rafinerileri, LPG depolama alanları ve kimya üretim hatlarında aydınlatma seçimi; watt ve lümen hesabının çok ötesinde, hukuki ve teknik bir sorumluluktur. Zone 1 LED etanj armatür seçiminde ATEX/IECEx sertifikası olmayan hiçbir ürünün kullanılamayacağı; AB ATEX Direktifi 2014/34/EU ve Türkiye'nin ilgili uygulatma yönetmeliğiyle sabit hale getirilmiştir. 10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik olarak, etanj formdaki Zone 1 armatürlerin teknik özelliklerini, koruma türlerini ve Pelsan Exta Zone1 serisinin tam model gamını aşağıda ayrıntılı biçimde aktarıyoruz.

Zone 1 Etanj Armatür Nedir?

"Etanj" terimi Fransızca kökenli olup "sızdırmaz" anlamına gelir. Elektrik ve aydınlatma terminolojisinde, su ve toza karşı yüksek IP korumasına (IP65 ve üzeri) sahip, tamamen kapalı gövdeli lineer armatürleri tanımlar. Ancak patlayıcı ortamda kullanılacak bir Zone 1 LED etanj armatür, IP korumasıyla sınırlı kalmaz; IEC 60079 standartları serisi kapsamında sertifikalandırılmış, ateşleme önleme mekanizmalarıyla donatılmış özel tasarımlı armatürlerdir.

IEC 60079-10-1 kapsamında Zone 1; patlayıcı gaz-hava karışımının normal çalışma koşullarında zaman zaman oluşabildiği alanlar olarak tanımlanır. Mutel stokunda yer alan Zone 1 ex-proof armatür ailesinin etanj bölümünü oluşturan Pelsan Exta Zone1 serisi, lineer gövdesiyle boru hattı koridorları, pompa istasyonları, kompresör odaları ve düşük tavanlı proses alanları gibi sahalar için tercih edilmektedir. Yüksek tavan veya geniş açılı ışık dağılımı gereken ortamlar için ise Zone 1 exproof projektör kategorisi ayrıca incelenmelidir.

Koruma Türleri: Ex d ve Ex e Nedir?

Exproof armatür ailesinde ürün seçerken sertifika belgesindeki koruma türünün doğru okunması; armatür-ortam uyumluluğu açısından kritik öneme sahiptir. Zone 1 etanj armatürlerde en yaygın kullanılan iki koruma türü şunlardır:

Ex d — Alev Geçirmez (Flameproof) Koruma

IEC 60079-1 kapsamında tanımlanan Ex d korumada, armatür kasası içinde oluşabilecek muhtemel patlamanın dışarıya yayılmasına izin verilmez. Kasa birleşim yüzeyleri, alev geçişini engelleyecek biçimde hassas toleranslarla imal edilir; oluşan sıcak gazlar bu yüzeylerden soğutularak geçer ve ortamdaki gaz-hava karışımını tutuşturmayacak bir sıcaklığa iner. Bu yapı sayesinde armatür içindeki elektrik devresi arızasından kaynaklanabilecek kıvılcım, dış ortamı etkilemez.

Ex e — Artırılmış Güvenlik (Increased Safety) Koruma

IEC 60079-7 kapsamındaki Ex e korumada temel strateji farklıdır: ateşleme kaynağı oluşturabilecek tüm unsurlar tasarım aşamasında elimine edilir. Kıvılcım çıkartabilecek kontak noktaları, aşırı ısınma riski taşıyan bileşenler ve izolasyon güçsüzlükleri köklü biçimde çözülür. Pelsan Exta Zone1 serisi, Ex d ve Ex e korumalarını bütünleşik sunarak çift katlı bir güvenlik zarfı oluşturur.

IP66 Korumasının Zone 1 Sahasındaki Önemi

Zone 1 etanj armatürlerde IP66; tam toz geçirmezliği ve yüksek basınçlı su jetine karşı eksiksiz korumayı ifade eder. Kimyasal tesislerde basınçlı temizleme (CIP) işlemleri sırasında armatür bütünlüğünü korumak açısından bu sınıf zorunludur. IP66, ATEX/IECEx sertifikasıyla birleşince patlayıcı gaz yoğun ortamlarda da güvenli çalışma güvencesi elde edilir. Exproof etanj armatürlerin tamamı, Mutel bünyesinde bu standartlara uygun stoklanmaktadır.

Pelsan Exta Zone1 Serisi: 8W'tan 150W'a Tam Model Tablosu

Mutel'in stok tuttuğu Pelsan Exta Zone1 modelleri, 8 wattan 150 wata uzanan geniş güç aralığıyla koridor aydınlatmasından büyük ölçekli proses alanına kadar her boyuttaki Zone 1 sahasına çözüm sunar. Serinin tüm modellerinde ortak özellikler şunlardır: 6500K gün ışığı renk sıcaklığı, IP66 koruma sınıfı ve ATEX Grup IIB — Sıcaklık Sınıfı T4 sertifikasyonu.

Uygulama Alanı ve Watt Seçim Rehberi

Etanj format, geniş açılı ışık dağılımı sayesinde düşük tavan yüksekliklerinde (5 m altı) ve uzun koridorlarda yüksek verimlidir. Seri montaj (ard arda dizme) yöntemiyle hat boyu kesintisiz aydınlatma sağlanabilir. Aşağıdaki tablo, yaygın Zone 1 saha tiplerinde tercih edilen güç aralıklarını özetlemektedir.

Bu değerler referans niteliğindedir. Kesin tasarım için DIALux veya Relux hesaplama yazılımları ya da yetkili aydınlatma mühendisi desteği zorunludur. 7 m ve üzeri tavan yüksekliklerinde etanj armatür yerine Zone 1 yüksek tavan armatürleri veya projektör kategorisi incelenmelidir.

ATEX Sertifika Belgesi Nasıl Okunur?

Pelsan Exta Zone1 serisi üzerinden ATEX işaretleme örneği:

Sertifika numarasını doğrulamak için IECEx Sertifikalı Teçhizat Veri Tabanı üzerinden online sorgulama yapılabilir. ATEX mevzuatının kapsamı ve AB direktifiyle uyumu konusunda kapsamlı bilgi için ATEX direktifi rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Montaj, Devreye Alma ve Bakım Zorunlulukları

Zone 1 armatür montajı ve bakımı; ATEX Direktifi 2014/34/EU ile Türkiye'nin ilgili uygulama yönetmeliği kapsamında yetkili olmayan kişi tarafından yapılamaz. Aşağıdaki adımlar, IEC 60079-14 (kurulum) ve IEC 60079-17 (muayene ve bakım) standartlarına göre derlenmiştir:

• Kablo girişi: ATEX onaylı kablo rakoru seçimi, armatür sertifika kapsamı ve kablo çapına göre yapılır. Boş giriş delikleri ATEX onaylı tapalarla kapatılmalıdır.
• Vida torku: Tüm kapak ve kablo giriş vidaları, üretici montaj kılavuzundaki değerlere göre tork anahtarıyla sıkıştırılmalıdır. Elle sıkma kabul edilemez.
• Aylık görsel kontrol: Kasa çatlağı, conta hasarı, vida gevşemesi ve yüzey korozyonu kontrol edilir. Hasar tespitinde armatür derhal devre dışı bırakılır.
• 3 yıllık detaylı inceleme: Yetkili teknisyen tarafından iç bileşen, conta ve sızdırmazlık testi yapılır; gerekli yedek parçalar orijinal Pelsan malzemesiyle değiştirilir.
• LED modül değişimi: Yalnızca orijinal Pelsan yedek parçası kullanılabilir. Sertifika kapsamı dışındaki değişiklikler ATEX geçerliliğini sona erdirir.
• Acil aydınlatma entegrasyonu: Etanj armatüre akü entegrasyonu yapılmamalıdır. Zone 1 sahasındaki acil aydınlatma ihtiyacı için Zone 1 exproof acil aydınlatma armatürleri ayrı bir kategori olarak değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar ve Referanslar

• Avrupa Parlamentosu ve Konsey — ATEX Direktifi 2014/34/EU, Resmî Gazete L 96 (29.03.2014)
• IECEx — Sertifikalı Teçhizat Arama Servisi (iecex.com)
• T.C. Resmî Gazete — 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• IEC 60079-1:2014 — Alev Geçirmez Koruma (Ex d); IEC 60079-7:2015 — Artırılmış Güvenlik (Ex e); IEC 60079-17:2013 — Muayene ve Bakım (IEC Uluslararası Standartlar Serisi)
• Pelsan Elektrik — Exta Zone1 Serisi Teknik Doküman Merkezi
• 10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik — endüstriyel aydınlatma ve exproof ürün distribütörlük tecrübesi, 20+ marka portföyü