Ex-proof armatürler (exproof / patlamaya karşı korumalı aydınlatma armatürleri), içinde yanıcı gaz, buhar, sis ya da yanıcı toz bulunabilen tehlikeli ortamlarda kullanılmak üzere özel olarak sertifikalandırılmış ürünlerdir. Bu armatürlerin tasarım amacı yalnızca aydınlatmak değil; armatürün çalışması sırasında ortaya çıkabilecek bir kıvılcımın ya da yüksek yüzey sıcaklığının patlayıcı atmosferi tutuşturmasını engellemektir. Rafineriden akaryakıt istasyonuna, kimya ve boya tesisinden maden ocağına, tahıl silosundan boya kabinine kadar pek çok endüstriyel alanda, doğru ex-proof armatür seçimi can ve mal güvenliğinin temelini oluşturur.
Bu sayfa, ex-proof armatür dünyasının ana başvuru kaynağıdır: ATEX ve IECEx sertifikasyonunu, Zone 0/1/2 (gaz) ve Zone 20/21/22 (toz) bölge sınıflandırmasını, Ex db / Ex eb / Ex ec / Ex tb / Ex tc koruma tiplerini, T1–T6 sıcaklık sınıflarını, ekipman kategorilerini ve Mutel'in Pelsan ex-proof portföyünü ele alır. Sayfanın sonunda, ihtiyaca uygun ürünü bulmanız için altı alt kategoriye yönlendiren bağlantılar yer alır.
Önemli Güvenlik Uyarısı: Patlayıcı ortam aydınlatması doğrudan can ve mal güvenliğini ilgilendirir. Ex-proof armatür seçimi; ortamın Zone sınıfı (Zone 0/1/2 veya Zone 20/21/22), gaz/toz grubu (IIA/IIB/IIC ve IIIA/IIIB/IIIC) ve sıcaklık sınıfı (T1–T6) ile uyumlu, geçerli ATEX (2014/34/AB) veya IECEx sertifikalı ürünle yapılmalıdır. Tesisin patlamadan korunma dokümanı (PKD) ve alan sınıflandırma raporu esas alınmalı; tasarım, kurulum ve devreye alma yetkili elektrik mühendisi gözetiminde gerçekleştirilmelidir. Bu sayfadaki bilgiler genel tanıtım amaçlıdır ve mühendislik onayının yerine geçmez.
Patlayıcı ortamlarda kullanılacak ekipmanların güvenliği, uluslararası ve bölgesel mevzuatla güvence altına alınır. İki temel çerçeve öne çıkar:
İşyerinde patlayıcı ortam risklerinin yönetimi ise 1999/92/AT (ATEX 137) işyeri direktifi kapsamındadır; bu direktif, işverenin alan sınıflandırması yapmasını ve patlamadan korunma dokümanı hazırlamasını öngörür. Yani ATEX 95 (2014/34/AB) ürünü, ATEX 137 (1999/92/AT) ise işyerini düzenler. İkisi birlikte değerlendirilmeden yapılan bir seçim, ürün sertifikalı olsa bile alana uygun olmayabilir; bu nedenle satın alma kararından önce mutlaka güncel bir alan sınıflandırma raporu hazırlanmalıdır.
Bölge ve kategori belirlendikten sonra dikkate alınması gereken ikinci eksen, ortamdaki tehlikeli maddenin patlama grubudur. Gaz ve buharlar üç alt gruba ayrılır: IIA (örneğin propan, en kolay yönetilen), IIB (örneğin etilen) ve IIC (hidrojen ve asetilen gibi en zorlu, en düşük ateşleme enerjili gazlar). IIC için sertifikalı bir armatür, IIA ve IIB ortamlarında da kullanılabilir; tersi geçerli değildir. Yanıcı tozlar ise IIIA (yanıcı uçuşan lifler), IIIB (iletken olmayan toz) ve IIIC (metal tozu gibi iletken toz) olarak sınıflandırılır. Armatür işaretlemesi, hangi grup için onaylandığını açıkça gösterir.
Ex-proof armatür seçiminin başlangıç noktası, kurulum yapılacak alanın Zone (bölge) sınıfıdır. Bölge, patlayıcı atmosferin oluşma sıklığına ve süresine göre belirlenir. Gaz/buhar ortamları ile toz ortamları için ayrı sınıflandırmalar kullanılır.
| Bölge | Atmosfer | Patlayıcı Ortamın Oluşma Durumu | Gerekli Ekipman Kategorisi |
|---|---|---|---|
| Zone 0 | Gaz / buhar | Sürekli veya uzun süre / sıklıkla mevcut | Kategori 1G |
| Zone 1 | Gaz / buhar | Normal çalışmada ara sıra oluşması beklenir | Kategori 2G |
| Zone 2 | Gaz / buhar | Normalde oluşmaz, oluşsa da kısa sürelidir | Kategori 3G |
| Zone 20 | Yanıcı toz | Sürekli veya uzun süre / sıklıkla mevcut | Kategori 1D |
| Zone 21 | Yanıcı toz | Normal çalışmada ara sıra oluşması beklenir | Kategori 2D |
| Zone 22 | Yanıcı toz | Normalde oluşmaz, oluşsa da kısa sürelidir | Kategori 3D |
Bölge ne kadar düşük numaralıysa risk o kadar yüksektir: Zone 0 ve Zone 20 en zorlu bölgelerdir. Pratikte aydınlatma armatürleri çoğunlukla Zone 1/21 ve Zone 2/22 alanlarında kullanılır; Zone 0/20 için ürün seçimi son derece sınırlı ve özel mühendislik gerektiren bir konudur. Zone 1 alanları için detaylı seçenekleri ex-proof Zone 1 armatürler sayfasında inceleyebilirsiniz.
ATEX işaretlemesinde ekipman kategorisi, ürünün hangi bölgede kullanılabileceğini doğrudan belirtir. Aydınlatma için kritik olan iki eşleşme şudur:
Bir armatürün üzerindeki işaretlemede örneğin "II 2G Ex db IIC T6 Gb" gibi bir ifade görürsünüz. Bunu okumak gerekir: II ekipman grubunu (madencilik dışı yüzey endüstrisi), 2G kategori ve gaz atmosferini (Zone 1), Ex db koruma tipini, IIC gaz grubunu, T6 sıcaklık sınıfını, Gb ise ekipman koruma seviyesini gösterir.
Patlamaya karşı koruma, farklı fiziksel prensiplere dayanan yöntemlerle sağlanır. IEC 60079 serisinde tanımlanan başlıca aydınlatma koruma tipleri şunlardır:
| Koruma Tipi | Prensip | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Ex db | Alev sızdırmaz mahfaza — iç patlamayı mahfaza içinde tutar, alevin dışarı geçmesini engeller | Zone 1 (gaz) |
| Ex eb | Artırılmış güvenlik — kıvılcım ve aşırı sıcaklık riskini ek tedbirlerle düşürür | Zone 1 (gaz) |
| Ex ec | Kıvılcım çıkarmama esaslı koruma, daha düşük risk seviyesi | Zone 2 (gaz) |
| Ex tb | Toz mahfazası ile koruma — yüksek koruma seviyesi | Zone 21 (toz) |
| Ex tc | Toz mahfazası ile koruma — standart koruma seviyesi | Zone 22 (toz) |
Çoğu modern ex-proof LED armatür, hem gaz hem toz ortamı için birleşik işaretleme taşır (örneğin "Ex eb db IIC T6 Gb / Ex tb IIIC T80°C Db"). Bu, aynı ürünün hem Zone 1 hem Zone 21'de kullanılabileceğini gösterir. Koruma tipi seçimi, bölgenin riskine ve gaz/toz grubuna birlikte bağlıdır.
Patlamanın bir diğer ateşleme kaynağı yüksek yüzey sıcaklığıdır. Armatürün ulaşabileceği maksimum yüzey sıcaklığı, ortamdaki gazın veya tozun tutuşma sıcaklığının altında kalmalıdır. Gaz ortamları için sıcaklık sınıfı kullanılır:
| Sıcaklık Sınıfı | Maksimum Yüzey Sıcaklığı | Anlamı |
|---|---|---|
| T1 | ≤ 450°C | En yüksek izin verilen yüzey sıcaklığı |
| T2 | ≤ 300°C | — |
| T3 | ≤ 200°C | — |
| T4 | ≤ 135°C | Yaygın endüstriyel gereksinim |
| T5 | ≤ 100°C | — |
| T6 | ≤ 85°C | En düşük yüzey sıcaklığı, en geniş güvenlik aralığı |
T6, yüzey sıcaklığı 85°C'yi geçmeyen en güvenli sınıftır ve tutuşma sıcaklığı düşük olan ortamlar için tercih edilir. Toz ortamlarında ise sıcaklık sınıfı yerine doğrudan maksimum yüzey sıcaklığı işaretlenir (örneğin T80°C). LED teknolojisi, geleneksel deşarj ve floresan lambalara göre çok daha düşük yüzey sıcaklığı, daha uzun ömür ve daha az bakım gerektirdiğinden, modern ex-proof armatürler genellikle T6 sınıfında üretilir. Bu, hem daha geniş bir güvenlik aralığı hem de patlayıcı ortamda lamba değişimi için tesisi durdurma ihtiyacının azalması anlamına gelir; bakımın zor ve maliyetli olduğu rafineri ve maden gibi alanlarda bu önemli bir avantajdır.
Ex-proof armatürler patlayıcı korumanın yanında yüksek IP koruma sınıfı da taşır. IEC 60529 kapsamında tanımlanan IP66, toza tam dayanım (ilk rakam 6) ve güçlü su jetlerine karşı koruma (ikinci rakam 6) anlamına gelir. Bu, açık saha, rafineri ve kimya tesisi gibi zorlu ortamlar için tipik bir gerekliliktir. Ayrıca darbe dayanımı (IK sınıfı) ve korozyona dayanıklı gövde malzemesi (alüminyum alaşım veya cam elyaf takviyeli polyester) de seçimde değerlendirilmelidir.
Ex-proof aydınlatmanın kullanıldığı tipik endüstriyel alanlar ve bunların genel bölge eğilimleri:
Süreç alanları çoğunlukla Zone 1, çevresel alanlar Zone 2 olarak sınıflandırılır. Yüksek korumalı (Ex db / Ex eb db) projektör ve yüksek tavan armatürleri ile geniş alan aydınlatması yapılır.
Pompa adaları ve kanopi altı bölgeler genellikle Zone 1 / Zone 2 karışımıdır. Kanopi armatürleri ile pompa üstü aydınlatma, hem güvenli hem yüksek görünürlük sağlamalıdır.
Çözücü buharı yoğun alanlar Zone 1, boya kabinleri ise sürece göre Zone 1/2 olabilir. Solvente dayanıklı gövde ve düşük sıcaklık sınıfı (T6) önceliklidir.
Yanıcı toz bulutu riski nedeniyle Zone 21 / Zone 22 sınıfındadır. Ex tb / Ex tc korumalı, toz birikimine dayanıklı etanj ve yüksek tavan armatürleri kullanılır.
Metan ve kömür tozu riski taşıyan alanlar (Grup I) ile yüzey tesisleri farklı sınıflandırılır. Yüksek mekanik dayanım ve uygun gaz grubu zorunludur.
Aşağıdaki tablo, bölge sınıfı ile uygun ekipman kategorisi ve koruma tipini özetler. Nihai seçim her zaman tesisin alan sınıflandırma raporuna göre yapılmalıdır.
| Ortam Bölgesi | Ekipman Kategorisi | Tipik Koruma Tipi | Önerilen Pelsan Serisi |
|---|---|---|---|
| Zone 1 (gaz) | 2G | Ex db / Ex eb db | Exta, Sia, Atarex |
| Zone 21 (toz) | 2D | Ex tb | Exta, Sia, Atarex |
| Zone 2 (gaz) | 3G | Ex ec | Nairo, Largo Ex-Proof |
| Zone 22 (toz) | 3D | Ex tc | Nairo, Largo Ex-Proof |
13 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi olarak Mutel, patlayıcı ortamlar için kapsamlı bir Pelsan ex-proof armatür gamı sunar. Seriler, sertifikalı oldukları bölge sınıfına göre iki ana gruba ayrılır:
Pelsan Exta, Sia ve Atarex serileri, patlayıcı atmosferin ara sıra oluştuğu Zone 1 (gaz) ve Zone 21 (toz) alanları için tasarlanmıştır. Alev sızdırmaz ve artırılmış güvenlik kombinasyonu (Ex eb db) ile rafineri süreç alanları, kimya tesisleri ve boya kabinleri gibi yüksek riskli bölgelerde kullanılır. Bu seriler için Zone 1 odaklı detayları Zone 1 LED etanj armatür ve Zone 1 projektörler sayfalarında bulabilirsiniz.
Pelsan Nairo ve Largo Ex-Proof serileri, patlayıcı atmosferin normalde oluşmadığı Zone 2 (gaz) ve Zone 22 (toz) alanları için uygundur. Ex ec koruma seviyesi, çevresel alanlar, depolama bölgeleri ve düşük olasılıklı risk alanları için ekonomik ve güvenli çözüm sunar. Largo Ex-Proof etanj çözümleri için ex-proof etanj armatürleri kategorisini inceleyebilirsiniz.
Pelsan Piroliz serisi, yüksek sıcaklık ve zorlu termal koşulların hâkim olduğu özel proses alanları için geliştirilmiştir. Yüksek tavan ve özel proses aydınlatmalarında, ortam sıcaklığının armatür yüzey sıcaklık sınıfına etkisinin kritik olduğu uygulamalarda değerlendirilir. Yüksek tavan ihtiyaçları için Zone 1 yüksek tavan armatürleri sayfası yol göstericidir.
İhtiyacınıza uygun ürün tipini aşağıdaki altı alt kategoriden seçebilirsiniz. Her kategori, farklı montaj biçimleri ve uygulama alanları için uygun ex-proof armatürleri içerir.
Lineer aydınlatma, depo ve proses koridorları
Geniş alan ve dış saha aydınlatması
Yüksek tavanlı üretim ve depolama alanları
Tahliye yolları ve kesinti güvenliği
Tesis içi yol ve çevre aydınlatması
Akaryakıt istasyonu kanopi altı aydınlatma
Belirli Zone 1 ürün gruplarına doğrudan erişim için Zone 1 acil aydınlatma armatürleri ve buat çözümleri için Hensel ex-proof Zone 2 buat sayfalarını da inceleyebilirsiniz.
Doğru ve güvenli bir seçim için sıralı bir yaklaşım izlenmelidir:
13 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik teknik ekibi; rafineri, akaryakıt istasyonu, kimya tesisi, silo ve maden gibi patlayıcı ortamlarda Zone sınıfına, gaz/toz grubuna ve sıcaklık sınıfına uygun ex-proof armatür projelendirme desteği sunar. İletişim: 0212 254 44 46 · eticaret@mutel.com.tr
Bayi Girişi
