Petrokimya, akaryakıt, kimya ve tahıl gibi sektörlerde faaliyet gösteren tesisler; normal işletim veya arıza sırasında ortaya çıkabilen patlayıcı gaz, buhar ya da toz bulutları nedeniyle yüksek risk taşır. Bu ortamlarda konvansiyonel aydınlatma armatürleri, tuttuşma kaynağı olabilir. Ex-proof armatürler, iç elektrik ark ve kıvılcımlarını dış patlayıcı atmosferden yalıtacak ya da yüzey sıcaklığını güvenli sınır altında tutacak biçimde tasarlanır; ATEX veya IECEx şeması altında bağımsız bir onaylanmış kuruluş tarafından test edilip sertifikalanır. 10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik, 20'den fazla markanın ex-proof portföyünü Türkiye pazarına sunmakta; bu sayfada tüm zone ve koruma kategorilerini kapsayan bir seçim çerçevesi sunulmaktadır.
Tehlikeli alan sınıflandırması, IEC 60079-10-1 (gazlar) ve IEC 60079-10-2 (tozlar) standartları esas alınarak yapılır. Sınıflandırmayı, tesis sahibi veya yetkili mühendis Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) ile belgeler; bu doküman Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında zorunludur. Aşağıdaki tablo altı zone kategorisini özetlemektedir.
| Zone | Ortam Tipi | Tehlikenin Sıklığı | Gereken Min. Kategori | EPL |
|---|---|---|---|---|
| Zone 0 | Gaz / Buhar | Sürekli veya uzun süreli | Kategori 1G | Ga |
| Zone 1 | Gaz / Buhar | Normal işletimde ara sıra | Kategori 2G | Gb |
| Zone 2 | Gaz / Buhar | Normal işletimde yok; arıza/kısa süre | Kategori 3G | Gc |
| Zone 20 | Yanıcı Toz | Sürekli veya uzun süreli | Kategori 1D | Da |
| Zone 21 | Yanıcı Toz | Normal işletimde ara sıra | Kategori 2D | Db |
| Zone 22 | Yanıcı Toz | Normal işletimde yok; arıza/kısa süre | Kategori 3D | Dc |
Önemli bir kural: Daha yüksek koruma seviyesine sahip bir armatür, her zaman daha düşük koruma gerektiren bir zone'da kullanılabilir (Ga → Zone 0, 1 ve 2'de çalışır). Tersi geçerli değildir. Zone 1'e özel Zone 1 ex-proof armatürler hakkında ayrıntılı teknik bilgiye ulaşabilirsiniz.
Dünyada iki ana ex-proof sertifikasyon şeması geçerlidir: Avrupa Birliği kaynaklı ATEX ve uluslararası IECEx. Her iki şema da aynı temel standart ailesine (IEC 60079 serisi) dayanır; ancak coğrafi kapsam, idari süreç ve pazar kabul şartları farklılık gösterir.
| Kriter | ATEX (2014/34/AB) | IECEx |
|---|---|---|
| Yasal dayanak | AB direktifi; Türkiye'de 30.06.2016 tarihli Resmi Gazete yönetmeliği | IEC uluslararası şema; yasal zorunluluk değil, pazar talebi |
| Geçerli pazarlar | AB + Türkiye (zorunlu), bazı AB dışı ülkeler | 50+ ülke (Avustralya, Orta Doğu, Asya'nın büyük bölümü) |
| Ürün işareti | Ex II 2G … + CE |
IECEx sertifika numarası |
| Onaylanmış kuruluş | Notified Body (KEMA, TÜV, BV, SGS vb.) | ExCB (IECEx Certification Body) |
Türkiye pazarına sürülen ürünlerde ATEX sertifikası yasal zorunluluktur. İhracat projelerinde veya uluslararası çok uluslu sahalarda IECEx ek olarak istenebilir. Üreticilerin çoğu her iki sertifikayı eş zamanlı sunar; satın alma sırasında her iki belgenin de talep edilmesi iyi bir uygulama olarak kabul edilir.
ATEX etiketindeki "Ex" ibaresinin hemen ardından gelen küçük harf(ler), o armatürün hangi teknik yöntemle patlama koruması sağladığını gösterir. Rakiplerin çoğu bu bilgiyi atlayarak yalnızca zone numarasına odaklanır; oysa sahada yanlış koruma tipi seçmek, sertifika geçersizliğine ya da daha kötüsü gerçek bir patlama riskine yol açar.
| Kod | Koruma Türü | Çalışma Prensibi | Tipik Kullanım | Min. Zone Uyumu |
|---|---|---|---|---|
| Ex d | Alev sızdırmaz muhafaza | Patlama muhafaza içinde kalır, dışarı yayılmaz | Yüksek güçlü armatürler, motorlar | Zone 1 |
| Ex e | Artırılmış güvenlik | Kıvılcım yaratacak parça bulundurmaz; sızdırmazlık önlemleri artırılmış | Bağlantı kutuları, etanj armatürler | Zone 1 |
| Ex i | Özünde güvenli devre | Enerji, ateşleme için gereken eşiğin altında tutulur | Sensörler, kontrol panelleri | Zone 0 (ia) |
| Ex n | Kıvılcımsız tip | Normal işletimde ark yaratmaz; enerji limitli | Zone 2 düşük riskli cihazlar | Zone 2 |
| Ex t | Toz ortamı muhafazası | Tozun muhafaza içine girmesini önler; yüzey sıcaklığı kontrol edilir | Zone 20–22 toz ortamları | Zone 21 (tb) |
Pratikte bir armatür birden fazla koruma türünü birleştirebilir; örneğin Ex de IIC T4 Gb işareti, hem alev sızdırmaz muhafaza hem artırılmış güvenlik yöntemini aynı anda kullanan bir ürünü tanımlar. Doğrulama için üreticinin AB Uygunluk Beyanı (DoC) ve Tip İncelemesi Sertifikası incelenmelidir.
Ex-proof aydınlatma, tek bir ürün tipinden ibaret değildir. Sahanın geometrisi, tavan yüksekliği, aydınlatma görevi ve montaj koşulu, hangi armatür tipinin seçileceğini belirler. Mutel kataloğu altı ana ex-proof armatür kategorisini kapsar.
Üretim hattı, koridor, makine üstü genel aydınlatma. Alüminyum gövde, temperli cam, IP66+.
Etanj armatür modellerini gör →Hangar, büyük üretim salonu, 8 m+ tavan yüksekliği. Dar açılı optik, yüksek lümen çıkışı.
Yüksek tavan ex-proof →Açık saha, tank dış cephesi, geniş alan aydınlatma. 15°–60° ayarlanabilir optik.
Ex-proof projektör modelleri →Tahliye rotaları ve kritik personel yolları. EN 1838 uyumlu batarya destekli modeller.
Ex-proof acil armatürler →Akaryakıt istasyonu gölgeliği, servis istasyonu tavan montajı. Dairesel veya kare gövde.
Ex-proof kanopi armatürler →Tesis içi yol, tank sahası çevresi, depolama alanı aydınlatma. IK08+ mekanik koruma.
Ex-proof yol armatürleri →Genel endüstriyel aydınlatma ihtiyaçlarınız için endüstriyel armatür kategorimizi de inceleyebilirsiniz.
Sahanın zone sınıfı belirlendikten sonra doğru armatür ailesini seçmek için aşağıdaki matris bir başlangıç noktası sunar. Nihai model seçimi için gas group, T-sınıfı ve özel sahaya ait koşulların da değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatmak isteriz.
| Zone | Min. EPL | Önerilen Koruma Türü | Önerilen Armatür Tipi | Mutel Kategorisi |
|---|---|---|---|---|
| Zone 0 | Ga | Ex ia (özünde güvenli) | Düşük güçlü özel tasarım | Teknik destek gerektirir |
| Zone 1 | Gb | Ex d, Ex de, Ex e | Etanj, yüksek tavan, projektör, acil | Zone 1 Armatür Ailesi |
| Zone 2 | Gc | Ex nA, Ex ec, Ex d/e | Etanj, projektör, yüksek tavan | Etanj / Genel Exproof |
| Zone 20 | Da | Ex ia (toz), Ex ta | Özel toz ortamı tasarım | Teknik destek gerektirir |
| Zone 21 | Db | Ex tb (toz muhafazası) | IP6X etanj + toz onaylı | Teknik danışma önerilir |
| Zone 22 | Dc | Ex tc, IP5X minimum | Etanj armatür (toz onaylı) | Etanj Armatürler |
Zone 0 ve Zone 20 için standart katalog ürünleri çoğu zaman yeterli gelmez; bu iki zone'daki projeler Mutel teknik ekibi ile birebir değerlendirilmelidir. Zone 2 projelerinde ise daha geniş ürün yelpazesine ulaşmak için yüksek tavan armatürleri ve acil aydınlatma ürünlerimiz de değerlendirilebilir.
Aşağıdaki sektörler, Türkiye'deki ex-proof armatür kullanımının büyük çoğunluğunu oluşturur. Her sektörün zone profili ve gas group tercihi farklılık gösterir; Mutel ekibi sektöre özgü proje desteği sunmaktadır.
Damıtma kolonu çevresi, pompa istasyonu, boru dağıtım. Hidrojen ve benzin buharı nedeniyle çoğunlukla IIC gas group gerekir.
Pompa adası gölgeliği (kanopi), yeraltı tank ağzı çevresi. Benzin-hava karışımı → IIA veya IIB yeterli.
Propan/bütan ortamı, dolum rampası, silindir deposu. T2 veya daha yüksek T-sınıfı önerilir.
Yanıcı organik toz ortamı. Ex tb (Zone 21) veya Ex tc (Zone 22); IP65 minimum + toz onaylı etiket.
Pompa odası, yakıt tankı yakını. Tuzlu hava nedeniyle paslanmaz çelik gövde + IP66 zorunlu.
Solvent depolama, reaktör alanı. Yüksek T-sınıfı (T4–T6) ve tüm gaz gruplarını kapsayan IIC tercih edilir.
Aşağıdaki tablolar Mutel Elektrik stoğundaki mevcut Pelsan ex-proof ürün serilerini ve güç seçeneklerini özetlemektedir. Ürün adına tıklayarak teknik sayfa ve güncel fiyata ulaşabilirsiniz.
| Model | Güç | Renk Sıcaklığı | IP | Zone |
|---|---|---|---|---|
| Pelsan Nairo 50W Exproof LED Projektör | 50 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Nairo 75W Exproof LED Projektör | 75 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Nairo 100W Exproof LED Projektör | 100 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Nairo 125W Exproof LED Projektör | 125 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Nairo 150W Exproof LED Projektör | 150 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Nairo 200W Exproof LED Projektör | 200 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Model | Güç | Renk Sıcaklığı | IP | Zone |
|---|---|---|---|---|
| Pelsan Sia 50W Exproof Yüksek Tavan | 50 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Sia 75W Exproof Yüksek Tavan | 75 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Sia 100W Exproof Yüksek Tavan | 100 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Sia 125W Exproof Yüksek Tavan | 125 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Sia 150W Exproof Yüksek Tavan | 150 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Sia 200W Exproof Yüksek Tavan | 200 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Model | Güç | Uzunluk | IP | Zone |
|---|---|---|---|---|
| Pelsan Largo 25W Exproof 60cm Etanj | 25 W | 60 cm | IP65 | Zone 1–2 |
| Pelsan Largo 27W Exproof 60cm Etanj | 27 W | 60 cm | IP65 | Zone 1–2 |
| Pelsan Largo 34W Exproof 120cm Etanj | 34 W | 120 cm | IP65 | Zone 1–2 |
| Pelsan Largo 40W Exproof 120cm Etanj | 40 W | 120 cm | IP65 | Zone 1–2 |
| Pelsan Largo 50W Exproof 120cm Etanj | 50 W | 120 cm | IP65 | Zone 1–2 |
| Model | Güç | Renk Sıcaklığı | IP | Zone |
|---|---|---|---|---|
| Pelsan Piroliz 50W Exproof Kanopi | 50 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Piroliz 75W Exproof Kanopi | 75 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Piroliz 100W Exproof Kanopi | 100 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Piroliz 125W Exproof Kanopi | 125 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Piroliz 150W Exproof Kanopi | 150 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
| Pelsan Piroliz 200W Exproof Kanopi | 200 W | 6500 K | IP66 | Zone 1–2 |
10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik, ex-proof armatür kategorisinde Pelsan'ın Türkiye'deki yetkili distribütörlerinden biri olarak faaliyet göstermektedir. Pelsan portföyüne ek olarak Schneider, Siemens, ABB, Eaton ve 15'ten fazla markanın teknik ekipman ve aksesuar ailesini de stoğunda bulundurmaktadır. Bu geniş portföy; projeci, müteahhit ve tesis alıcılarına tek kaynaktan çözüm sunar.
Genel projektör kategorimizi de inceleyerek ex-proof dışı saha aydınlatma çözümlerini kıyaslamanız mümkündür.
Zone sınıfı, gas group ve armatür tipini paylaşın — teknik ekibimiz en kısa sürede dönüş yapsın.
Standart endüstriyel armatürler mekanik darbe ve ıslak ortama karşı korumalıdır, ancak patlayıcı ortamı dikkate almaz. Ex-proof armatürler ek olarak iç ark ve kıvılcımı dışarı sızdırmamak veya yüzey sıcaklığını gazın tutuşma sıcaklığının altında tutmak üzere özel olarak tasarlanır ve bağımsız bir kuruluş tarafından ATEX veya IECEx şeması altında test edilip sertifikalanır. Bu sertifika olmadan armatür zone'lu sahada yasal olarak kullanılamaz.
Evet. Daha yüksek koruma seviyesi (Zone 1, EPL Gb) her zaman daha düşük gerektiren zone'da (Zone 2, EPL Gc) kullanılabilir. Tersi geçersizdir: Zone 2 sertifikalı armatür Zone 1'de kullanılamaz.
Gas group, armatürün hangi gaz türlerine karşı güvenli olduğunu gösterir. IIA, propan ve etanol gibi "kolay" gazları kapsar; IIB, etilen ve hidrojen sülfit gibi orta seviyeyi; IIC ise en zor kontrol edilen hidrojen ve asetileni kapsar. IIC sertifikalı armatür, IIA ve IIB gerektiren her ortamda da kullanılabilir. Belirsiz saha koşullarında IIC tercih edilmesi güvenli taraf bırakır.
Hayır. 30 Haziran 2016 tarihli ve 29758 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik gereğince, Türkiye'de piyasaya sürülen ex-proof ekipmanlarda ATEX sertifikası zorunludur. CE işareti tek başına yeterli değildir; ATEX kapsamında ayrı bir onaylanmış kuruluş belgesi aranır. Uygunsuz ürün kullanımı idari para cezası ve iş durdurmaya neden olabilir.
Tahıl siloları, yanıcı organik toz ortamı olduğu için Zone 20, 21 veya 22 kapsamında değerlendirilir. En yaygın sınıflandırma Zone 21'dir. Bu zon için Ex tb (EPL Db, Kategori 2D) sertifikalı, IP65 veya üzeri ve yüzey sıcaklığı 135 °C altında kalan armatür tercih edilir. Toz sertifikası (D kategorisi) gas zone sertifikasından (G kategorisi) farklıdır; karıştırılmamalıdır.
IEC 60079-17 standardı patlayıcı ortam ekipmanlarının periyodik bakımını düzenler. Genel olarak yılda bir kez görsel + detaylı denetim önerilir; ancak sıklık, zone ve ortam koşuluna göre değişebilir. Bakım; civata sıkılıkları, conta bütünlüğü, conta ve contaların aşınması, kablo girişi sızdırmazlığı ve etiket okunabilirliği kontrollerini içermelidir. Bakım yalnızca yetkili teknik personel tarafından yapılmalıdır.
ATEX sertifikası için onaylanmış kuruluşun (Notified Body) kendi veri tabanını veya Avrupa Komisyonu'nun ATEX belgeler dizinini kullanabilirsiniz. IECEx sertifikaları için iecex.com/IECEx/Forms/Public/Certificate.aspx adresindeki resmi IECEx sertifika sorgulama aracına sertifika numarasını girerek doğrulama yapılabilir. Sahada armatür gövdesindeki işaret ile elinizdeki sertifika arasındaki kategori, gas group ve T-sınıfı uyumunu birebir kontrol edin.
Bayi Girişi
