Yanlış gaz grubunda sertifikalı ekipman seçimi, alev sızması ve patlama yayılımına yol açabilir. Tesisteki gazların gaz grubu tespiti ve ekipman uyumluluğu mutlaka yetkili patlama güvenliği mühendisi gözetiminde değerlendirilmelidir. Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; saha kararları PKD (Patlamadan Korunma Dokümanı) çerçevesinde verilmelidir.
Patlayıcı gaz sınıfları, ex-proof ekipman seçiminin temel bileşenlerinden biridir. Bir armatürün ya da motorun bir gaz grubunda sertifikalı olması, o ekipmanın ilgili gazın özelliklerine göre alev sızması, sıcaklık ve enerji tutuşması açılarından test edilmiş olduğu anlamına gelir. Bu kapsamlı rehberde gaz sınıfları olarak bilinen Group IIA, IIB ve IIC ayrımını, MESG ve MIC parametrelerini, hangi gazın hangi gruba girdiğini ve Pelsan portföyündeki ekipman uygunluğunu detaylı olarak ele alıyoruz.
Gaz sınıfları (Gas Groups), bir patlayıcı atmosferde bulunan yanıcı gaz, buhar ya da sisin alev yayılımı ve tutuşma karakteristiğine göre sınıflandırılmasıdır. Bu sınıflandırma, IEC 60079-0 ve IEC 60079-20-1 standartlarında tanımlanır. Amaç, ex-proof ekipmanın bir muhafaza içindeki patlamayı dış ortama sızdırmadan tutabilmesini ve harici tutuşturucuları engellemesini garanti altına almaktır.
Gaz grubu kararı iki temel parametreye dayanır:
Ex ekipman önce iki büyük gruba ayrılır. Group I, yer altı madenciliği ekipmanlarını kapsar; metan (firedamp) ve kömür tozu için özel olarak tasarlanmıştır. Group II ise yüzey tesisatlarında — rafineri, petrokimya, akaryakıt, kimya, ilaç, gıda — kullanılan tüm ekipmanları kapsar. Mutel portföyündeki tüm ex-proof ürünler Group II sınıfındadır; madencilik için ayrıca M1/M2 kategorili ekipman gerekir.
Group II kendi içinde MESG ve MIC değerlerine göre üç alt gruba ayrılır: IIA, IIB ve IIC. Bu üç sınıf, gaz tehlikesinin artan zorluk düzeyini temsil eder.
MESG: > 0,90 mm
MIC: > 0,80
Temsil eden gaz: Propan
Endüstride en yaygın karşılaşılan gaz grubu. Akaryakıt, doğalgaz ve LPG uygulamalarının büyük bölümü bu sınıftadır.
MESG: 0,50–0,90 mm
MIC: 0,45–0,80
Temsil eden gaz: Etilen
Petrokimya endüstrisinin temel gaz grubu. Endüstriyel uygulamada en sık karşılaşılan ikinci gruptur.
MESG: < 0,50 mm
MIC: < 0,45
Temsil eden gaz: Hidrojen
En zorlu gaz grubu. Hidrojen ekonomisi ile birlikte önemi giderek artmaktadır.
Group IIA, MESG değeri 0,90 mm'nin üzerinde olan gazları kapsar. Propan referans gaz olarak kullanılır. Bu grup endüstride en yaygın karşılaşılan kategoridir; akaryakıt istasyonları, doğalgaz hatları, LPG depoları, çoğu boya solventi ve genel kimya tesislerinin önemli bir kısmı IIA sınıfındadır. IIA sertifikalı ekipman, üretim maliyeti ve fiyat açısından en ekonomik seçenektir.
Group IIB, MESG değeri 0,50–0,90 mm aralığında olan gazları kapsar. Etilen referans gaz olarak kullanılır. Petrokimya tesislerinin büyük bir bölümü, hidrojen sülfür içeren rafineri prosesleri ve etilen oksit kullanan ilaç tesisleri bu gruba girer. Endüstriyel pratiğin "altın standartı" denilebilir; çünkü IIB sertifikalı bir ekipman aynı zamanda IIA ortamlarında da kullanılabildiği için stoklama ve standardizasyon açısından idealdir.
Pelsan'ın Zone 1 ex-proof armatür koleksiyonu standart olarak IIB T4 Gb sertifikalıdır; bu nedenle hem IIA hem IIB ortamlarında, yani tipik rafineri/petrokimya/depo uygulamalarının %95'inde kullanılabilir.
Group IIC, MESG değeri 0,50 mm'nin altında olan gazları kapsar. Hidrojen referans gaz olarak kullanılır. Bu grup en zorlu kategoridir; çünkü hidrojen molekülünün çok küçük olması nedeniyle ekipman muhafazasındaki ince boşluklardan dahi alev sızabilir. IIC sertifikalı ekipman özel tasarım, daha sıkı imalat toleransı ve dolayısıyla daha yüksek maliyet gerektirir.
IIC uygulama alanları: hidrojen üretim/depolama tesisleri, hidrojen yakıt istasyonları, amonyak üretimi, asetilen ile çalışan kaynak tesisleri, klor-alkali (elektroliz) tesisleri ve karbon disülfür kullanan kimya endüstrisi. Hidrojen ekonomisinin gelişmesiyle IIC ekipman talebi son yıllarda hızla artmaktadır.
Gaz grubu kararı üç temel parametre üzerinden değerlendirilir:
| Parametre | Açılım | Birim | Anlamı |
|---|---|---|---|
| MESG | Maximum Experimental Safe Gap | mm | Standart 25 mm test alüminyum flanşlı odasında alev sızdırmayan maksimum boşluk |
| MIC | Minimum Igniting Current ratio | oran (boyutsuz) | Gazı tutuşturmak için gereken minimum elektrik akımının metana göre oranı |
| MIE | Minimum Ignition Energy | mJ | Gazı tutuşturmak için gerekli minimum kıvılcım enerjisi |
Bu parametrelerin gaz gruplarındaki tipik değerleri:
| Gaz | Grup | MESG (mm) | MIC oranı | MIE (mJ) |
|---|---|---|---|---|
| Metan | IIA | 1,14 | 1,00 (referans) | 0,28 |
| Propan | IIA | 0,92 | 0,82 | 0,25 |
| Etanol | IIA | 0,89 | — | 0,28 |
| Etilen | IIB | 0,65 | 0,53 | 0,082 |
| H₂S | IIB | 0,68 | — | 0,068 |
| Hidrojen | IIC | 0,29 | 0,25 | 0,019 |
| Asetilen | IIC | 0,37 | 0,28 | 0,019 |
| Karbon disülfür | IIC | 0,20 | — | 0,015 |
Kritik kural: Yüksek gaz grubu daima alt grupları kapsar. IIC sertifikalı ekipman IIB ve IIA ortamlarında kullanılabilir. IIB ekipman IIA ortamlarında kullanılabilir; ancak IIC ortamında kullanılamaz.
Bir ex-proof ekipmanın seçimi iki kriterin birlikte değerlendirilmesini gerektirir: gaz grubu (IIA/IIB/IIC) ve sıcaklık sınıfı (T1–T6). Sıcaklık sınıfı, ekipmanın dış yüzey sıcaklığının ortamdaki en düşük tutuşma sıcaklıklı gazın tutuşma sıcaklığının altında kalmasını garanti eder.
| Sıcaklık Sınıfı | Maks. Yüzey Sıcaklığı | Tipik Gaz | Genellikle Birlikte Görüldüğü Gaz Grubu |
|---|---|---|---|
| T1 | 450°C | Metan, asetilen | IIA + IIC |
| T2 | 300°C | Etanol, H₂S | IIA + IIB |
| T3 | 200°C | Ham petrol, fuel oil | IIA |
| T4 | 135°C | Asetaldehit, dietil eter | IIA + IIB |
| T5 | 100°C | Karbon disülfür | IIC |
| T6 | 85°C | Çok düşük TIS gazlar | IIC |
Pelsan'ın Atarex ve Exta Zone1 ürün aileleri standart olarak IIB T4 Gb kombinasyonuna sahiptir. Bu kombinasyon, petrokimya ve rafineri uygulamalarının büyük çoğunluğunu — propan, etilen, H₂S, etanol, aseton ve benzeri gazları — güvenle kapsar. Sıcaklık sınıfı T4 (maks. 135°C), ortam sıcaklığı 60°C'ye kadar olan tesisler için yeterli güvenlik marjı sağlar.
Saha mühendisi bir tesiste gaz grubunu şu adımlarla belirler:
10 yıllık Pelsan aydınlatma bayiisi Mutel Elektrik, IIA ve IIB gaz grupları için ATEX/CE belgeli geniş bir ürün yelpazesi sunar. IIC ortamlar için özel sertifikalı modeller talep üzerine temin edilebilir. Aşağıda gaz grubu bazlı önerilen ürün kategorileri yer almaktadır:
IIB T4 Gb — Pelsan Exta Zone1, 8W–150W
IIB T4 Gb — Pelsan Atarex Zone1, 50W–240W
IIB T4 Gb — alan ve façad aydınlatma
IIB T4 Gb — Pelsan Exproof acil çıkış
IIA/IIB — akaryakıt istasyonları
IIB/IIC — kablo bağlantı kutuları
Genel Zone 1/2 alanları için exproof etanj armatür, exproof LED projektör, exproof yüksek tavan armatür, exproof acil aydınlatma ve akaryakıt sundurmaları için exproof yol ve cadde armatürleri kategorilerimizden ürün seçebilirsiniz. Tesisinizdeki gaz envanteri ve PKD'nizdeki gaz grubu ataması doğrultusunda doğru ekipman seçimi için teknik ekibimize 0212 254 44 46 numaralı hattan ya da eticaret@mutel.com.tr adresinden ulaşabilirsiniz.
Bayi Girişi
